در هفته‌هایی که اقتصاد ایران زیر فشار هم‌زمان جنگ، اختلال در تجارت، نوسان ارز و محدودیت اینترنت قرار گرفت، یکی از مهم‌ترین تبعات کمتر دیده‌شده، آرام‌آرام در بازار کار خود را نشان داد؛ جایی که بسیاری از کسب‌وکارها نه رسماً تعطیل شده‌اند و نه واقعاً فعال‌اند.

 این روزها اگر سری به بازارهای تهران، اصفهان یا حتی شرکت‌های کوچک فناوری بزنید، یک جمله مشترک زیاد شنیده می‌شود: «فعلاً دست نگه داشتیم.»

دست نگه داشتن برای استخدام، سرمایه‌گذاری، توسعه کسب‌وکار یا حتی فروش کالا.

 همین تصویر باعث شده برخی رسانه‌های بین‌المللی نیز در گزارش‌های اخیر خود، از «فشار جنگ بر معیشت و اشتغال ایرانی‌ها» بنویسند. شبکه الجزیره در گزارشی با عنوان «افزایش قیمت‌ها و ناپدید شدن شغل‌ها» توصیف می‌کند که چگونه ترکیبی از تحریم، اختلال در زنجیره تامین، آسیب زیرساختی، محدودیت اینترنت و نااطمینانی ناشی از جنگ، اقتصاد ایران را وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی کرده که حتی فروشندگان و خریداران نیز درباره قیمت‌گذاری روزانه مردد شده‌اند.

 الجزیره در این گزارش می‌نویسد قیمت بسیاری از کالاها تنها در فاصله یک هفته جهش داشته و برخی فروشندگان ترجیح می‌دهند فعلاً کالا نفروشند؛ چون مطمئن نیستند بتوانند دوباره همان کالا را با همان قیمت تامین کنند.

 اما آنچه بیش از افزایش قیمت‌ها اهمیت دارد، سایه‌ای است که روی بازار کار افتاده است.

 از کارخانه تا استارتاپ؛ همه در وضعیت انتظار

 اگرچه هنوز آمار رسمی دقیقی از میزان تعدیل نیرو منتشر نشده، اما شواهد میدانی نشان می‌دهد از صنایع بزرگ تا شرکت‌های خدماتی، بسیاری از بنگاه‌ها وارد فاز «بقا» شده‌اند.

 در صنایع فولادی، پتروشیمی، حمل‌ونقل و حتی برخی کارخانه‌های قطعه‌سازی، کاهش تولید یا اختلال در تامین مواد اولیه گزارش شده است. در بازار فناوری نیز محدودیت اینترنت و افت پروژه‌های بین‌المللی، فشار قابل توجهی بر فریلنسرها، شرکت‌های نرم‌افزاری و کسب‌وکارهای آنلاین وارد کرده است.

 برخی فعالان اقتصادی می‌گویند در شرایط فعلی، شرکت‌ها ترجیح می‌دهند نیرو جذب نکنند، پروژه جدید تعریف نکنند و نقدینگی خود را حفظ کنند؛ رفتاری که معمولاً در اقتصادهای درگیر نااطمینانی شدید دیده می‌شود.

 هادی کحال‌زاده، اقتصاددان ایرانی، در گفت‌وگو با رسانه‌های خارجی هشدار داده که بین ۱۰ تا ۱۲ میلیون شغل ممکن است به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر تبعات جنگ و رکود ناشی از آن قرار بگیرند؛ عددی که اگرچه قطعی نیست، اما بزرگی ریسک بازار کار ایران را نشان می‌دهد.

 اقتصادِ آتش‌بس؛ جنگی که هنوز تمام نشده

 در ظاهر، آتش‌بس باید بخشی از التهاب اقتصادی را کاهش می‌داد. اما فعالان بازار می‌گویند اقتصاد، برخلاف سیاست، با اعلام آتش‌بس فوراً آرام نمی‌شود.

 بسیاری از شرکت‌ها هنوز نمی‌دانند وضعیت تجارت، حمل‌ونقل، واردات مواد اولیه یا حتی دسترسی به بازارهای خارجی در هفته‌های آینده چگونه خواهد بود. همین نااطمینانی باعث شده بازار در وضعیتی معلق قرار بگیرد؛ نه کاملاً بحرانی، نه واقعاً عادی.

 این وضعیت را می‌توان در بازار خودرو، موبایل و کالاهای وارداتی هم دید. گزارش الجزیره روایت می‌کند که برخی فروشندگان اساساً از فروش کالا خودداری می‌کنند، چون نمی‌دانند جایگزین آن را با چه قیمتی خواهند خرید.

 در چنین شرایطی، رفتار مردم نیز تغییر کرده است؛ بسیاری به جای سرمایه‌گذاری یا مصرف عادی، ترجیح می‌دهند دارایی خود را به کالا یا ارز تبدیل کنند. همان جمله‌ای که یکی از شهروندان تهرانی به الجزیره گفته بود، شاید خلاصه حال این روزهای اقتصاد ایران باشد:

«آدم فقط سعی می‌کند چیزی بخرد که فردا از دسترسش خارج نشود.»

 بازار کار؛ زخمی که دیرتر دیده می‌شود

 تورم، دلار و قیمت کالاها خیلی زود دیده می‌شوند؛ اما بازار کار معمولاً با تاخیر واکنش نشان می‌دهد.

اول اضافه‌کاری‌ها حذف می‌شوند، بعد استخدام‌ها متوقف می‌شود، سپس قراردادهای موقت تمدید نمی‌شوند و در نهایت تعدیل نیرو آغاز می‌شود.

 اقتصاد ایران پیش از جنگ نیز با تورم بالا، رشد پایین سرمایه‌گذاری و فرسایش قدرت خرید روبه‌رو بود. حالا جنگ و نااطمینانی، فشار تازه‌ای به بازاری وارد کرده که پیش‌تر هم شکننده بود.

 شاید به همین دلیل است که برخلاف پایان نسبی درگیری نظامی، هنوز در بسیاری از بخش‌های اقتصاد ایران، حس «پایان بحران» شکل نگرفته است.