اما گزارش مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که این دلخوشی در یک دهه اخیر، فراز و فرودهای زیادی را تجربه کرده است. از اوج ۲۰ درصدی در سال ۱۳۹۶ تا سقوط ۶ درصدی در سال کرونایی ۱۴۰۰. اما کرونا رفت و مرزها باز شد. حالا سوال این است: بعد از کرونا، سهم زیارت در سبد سفر ایرانی‌ها چقدر شده؟

نگاهی به وضعیت امروز؛ زیارت در ۱۴۰۴ کجای زندگی ایرانی‌ها ایستاده؟

اگر روند سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ را دنبال کنیم، می‌بینیم که با بازگشایی مرزها و فروکش کردن کرونا، سفرهای زیارتی کمی جان گرفتند. اما نه به آن شکوهی که در میانه دهه ۹۰ شاهد بودیم.

آخرین داده‌های موجود نشان می‌دهد که سهم سفرهای زیارتی در حال حاضر به حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد رسیده است. یعنی هنوز با اوج ۲۰ درصدی سال ۱۳۹۶ فاصله زیادی داریم

چرا زیارت به روزهای اوجش

برنگشته؟

برای این وضعیت می توان چند سناریو مطرح کرد:

تغییر الگوی سفر در در حامعه

بخشی از کاهش سهم زیارت، به تغییر ذائقه سفر در نسل‌های جدیدتر برمی‌گردد. نسل جوانتر، تنوع مقصد بیشتری دارد اما آنارها نشان می دهد روند این سفرها هم نه تنها رشد نداشته بلکه کاهش یافته است

اثر ماندگار اقتصاد بر سبد خانوار

مهم‌ترین عامل، وضعیت معیشت است. تورم سال‌های اخیر، ساختار هزینه‌ای خانوار را به هم ریخته است. در دهه ۹۰، سفر زیارتی برای بسیاری از خانواده‌های متوسط یک اولویت قابل دسترس بود. امروز، با قیمت‌های کنونی، یک سفر زیارتی برای قشر بزرگی از جامعه به یک کالای لوکس تبدیل شده است.

هزینه‌های سفر؛ وقتی اعتقاد هم از جیب می‌ گذرد

اما شاید مهم‌ترین نکته اینجا باشد: افزایش هزینه‌های زندگی، مستقیماً روی رفتارهای دینی مردم اثر می‌گذارد.

این را آمار سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ به روشنی نشان می‌دهد. نه به این معنا که اعتقادات کمرنگ شده، بلکه به این معنا که امکان بروز آن اعتقادات در عمل، محدودتر شده است.

وقتی قیمت بلیط هواپیما، هزینه اقامت، و مخارج جانبی سفر به کربلا یا مشهد چند برابر شده، خیلی از خانواده‌ها ناچارند انتخاب کنند: خرج خانه یا سفر به حرم؟ خرج درمان یا نذری که سال‌ها بر زبان جاری شده؟

اقتصاد، مرز نامرئی پیش پای زائر

آنچه آمار سفرهای زیارتی در ۱۴۰۴ نشان می‌دهد، تصویری از یک جامعه مذهبی است که با محدودیت‌های اقتصادی دست و پنجه نرم می‌کند. بله، شکاف نسلی و تغییر سبک زندگی هم بی‌تاثیر نیستند. اما آنچه بیش از همه خود را نشان می‌دهد، نقش تعیین‌کننده معیشت در شکل‌دهی به رفتارهای دینی است.

پدران و مادرانی که هنوز دلشان به یاد حرم می‌تپد، امروز بیش از هر زمان دیگری با این سوال روبه‌رو هستند: با این هزینه‌ها، چند وقت یک بار می‌شود به زیارت رفت؟ و پاسخ آمار این است: کمتر از یک دهه پیش.